- ارائه نظامنامه رژیم تجاری ایران به سازمان تجارت جهانی.
- بررسی و پرسش در مورد گزارش و نظامنامه از ایران و همچنین بررسی شرایط و ضوابط مورد نظر.
- مذاکرات چند جانبه با اعضای این سازمان
- مذاکرات دو جانبه بین ایران و دیگر اعضا که باید منجر به توافقی محکم شود. این توافقات شامل تعهدات و امتیازاتی است که باید بین کشورها رعایت گردد.
- نتایج مذاکرات ایران در مراحل سوم و چهارم شامل سه سند جداگانه خواهد بود که باید در مرحله پنجم به تصویب نهایی اعضای کارگروه برسد.
- ارسال گزارش های نهایی به شورای عمومی سازمان برای تصمیم گیری.
کارشناسان بر این باورند که پیش از ورود رسمی به wto باید توان تولیدی و تجاری کشور در میدان پیمان های منطقه ای آزموده شود و چشم اسفندیار تجارت خارجی کشور همین جاست. باید در این سخن رییس کمیسیون تجارت خارجی اتاق ایران تامل کرد که گفته است «به جای اینکه از منافع wto بهره مند شویم از مضرات آن آسیب می بینیم». اگر پیوستن به این سازمان و پیمان های تجاری همسو با آن واجد منفعت است، نپیوستن هم مضراتی دارد که پیه آن به تن تاجران کشور مالیده می شود. در گفت وگو با چند تن از مدیران دولتی و بخش خصوصی دیدگاه آنها را در خصوص چگونگی حضور ایران در پیمان های منطقه ای جویا شدیم. هر چند دولتی ها از روابط خوب، عملکرد قابل توجه و چشم انداز درخشان کشورمان در این پیمان ها یاد می کنند، اما حرف و حدیث فعالان بخش خصوصی چیز دیگری است.
نقش کلیدی داریم
رییس سازمان توسعه تجارت با بیان اینکه ایران حضور موثری در پیمان های منطقه ای نظیر oic، d8، eco و پیمان کشورهای حاشیه اقیانوس هند و پیمان شانگهای دارد، خاطرنشان کرد: کشورهای عضو این پیمان ها به دلیل همگرایی در حوزه های جغرافیایی، فرهنگی و ظرفیت های متنوع اقتصادی، پتانسیل های لازم را برای همکاری گسترده دارند و ایران به عنوان کشور کلیدی در پیمان های منطقه ای، مورد تایید و تاکید کلیه کشورهای عضو است.
مهدی غضنفری با اشاره به حضور فعال ایران در اکو توضیح داد: در حوزه حمل ونقل اکو توانسته با راه اندازی خط راه آهن مسیر پاکستان- ایران- ترکیه، جنوب غربی آسیا را به اروپا متصل نماید و ایجاد خط مسافرتی آلماتی- تاشکند- تهران- استانبول و قطار باری آلماتی- بندرعباس را نیز در دست مطالعه دارد.
وی با بیان اینکه تشکیل دانشکده بیمه اکو با هدف ارتقای آموزش در حوزه بیمه از دیگر اقدامات اکو بوده است، گفت: در چارچوب سازمان کنفرانس اسلامی، کشورهای عضو نهاد مالی موثری در سطح بین المللی به نام بانک توسعه اسلامی تشکیل داده اند و ایجاد بازار مشترک اسلامی از دیگر اهداف اقتصادی سازمان کنفرانس اسلامی است که امضای سند همکاری آن در حال پیگیری است.
معاون وزیر بازرگانی با بیان اینکه ایران به عنوان عضو ناظر پیمان شانگهای حضور موثری در این پیمان دارد، خاطرنشان کرد: با توجه به جایگاه استراتژیک ایران در منطقه لازم است کشورمان نقش کلیدی خود را در شکل دهی به مناسبات اقتصادی منطقه ای ایفا کند و در این خصوص همگرایی با کشورهای منطقه که می توانند منافع مشترکی برای کشورمان داشته باشند و همچنین ایجاد یک پیمان منطقه ای اقتصادی در حوزه دریای مدیترانه و حوزه دریای خزر در دست بررسی است.
درخواست نمی دهیم
مسعود دانشمند، عضو هیات نمایندگان اتاق ایران، نگاهی متفاوت با معاون وزیر بازرگانی دارد. او در گفت وگو با خبرنگار ما با بیان اینکه مشکل اصلی حضور کمرنگ ایران در پیمان های تجاری منطقه ای عدم تمایل دولتمردان است، خاطرنشان کرد: پیمان های منطقه ای به گونه ای تعریف شده اند که به یکدیگر متصلند و شاید این طور عنوان شود که ایران در اساسنامه پیمان هایی نظیر آ.سه.آن و پیمان همکاری های کشورهای حاشیه خلیج فارس نمی گنجد، اما کشورمان می تواند به دلیل همجواری های منطقه ای و تجاری با این کشورها در قالب درخواست، عضویت داشته باشد.
وی با اشاره به اینکه ترکیه نسبت به کشورمان که یکی از اعضای اصلی اکو است نقش فعال تری در این پیمان دارد، اظهار داشت : اگر در پیمانی نظیر اکو خوب کار نمی کنیم اشکال از عدم حمایت های بانکی و مالی دولت است که زمینه حضور ایران در اکو را فراهم نکرده است و اگر ترکیه فعال عمل می کند به دلیل حمایت های دولت این کشور است.
این عضو اتاق ایران ابراز عقیده کرد: ایران باید اقتدار لازم را به اعضا دیکته کند و دولت نیز نقش فعال تری بازی کند. ما هیچ گاه برای عضویت و مشارکت در پیمان های منطقه ای تصمیم جدی نگرفته ایم و خود را سوا نگه داشته ایم در حالی که حضور ایران می تواند تجارتمان را تسهیل کند و زمینه ساز ایجاد بازارهای جدیدی برای صادرات کالاهای تولیدی باشد.
باید امتیاز بگیریم
در همین راستا محسن بهرامی ارض اقدس، عضو اتاق بازگانی ایران با تاکید بر اینکه پیمان های دوجانبه و چندجانبه یکی از راه های تسهیل تجارت خارجی با کشورهای طرف قرارداد است که می تواند تسهیل کننده و زمینه ساز نقش پر رنگ بخش خصوصی در صادرات غیرنفتی باشد، گفت: بیشتر مشکلات کشورمان به نگرفتن امتیاز برای فروش کالاهای صادراتی مان مربوط می شود. به دلیل فضای سیاسی حاکم، تجار کشورمان به ویژه بخش خصوصی هزینه این روابط سیاسی را که در حوزه های اقتصادی دخیل است، پرداخت می کند. وی با بیان اینکه اشکال تراشی های بی مورد و موانع غیرتعرفه ای دولت ها باعث ایجاد فضای مساعد برای محصولات کشورهای رقیب می شود، توضیح داد: به طور مثال صادرات کاشی و سرامیک از ایران به امارات با مشکلات عدیده و غیررسمی مواجه است که بر فروش، بازاریابی و صادرات کشورمان تاثیر منفی می گذارد در حالی که صادرات همین محصولات از ایتالیا و اسپانیا به امارات با راحتی و بدون مشکل انجام می شود و توجه داشته باشید که این موافقت نامه ها می تواند موانع غیرتعرفه ای را برطرف و تجارتمان را تسهیل کند.بهرامی خاطرنشان کرد: پیوستن ایران به پیمان های منطقه ای می تواند مقدمه ای برای پیوستن ایران به پیمان های تجاری بین المللی نظیر wto باشد.
بلاتکلیفی و انزوا
همچنین احمد روستا، کارشناس مسائل اقتصادی و استاد دانشگاه با بیان اینکه موضوع عضویت ایران در پیمان های تجاری منطقه ای از دو زاویه قابل بررسی است؛ یکی اینکه ایران تمایلی به عضویت ندارد و دیگر آنکه اعضای این پیمان ها به راحتی حاضر به عضویت کشورمان نیستند، ادامه داد: این موارد می تواند در حضور کمرنگ ایران موثر باشد ضمن اینکه کشورمان توجه لازم به عضویت در انواع پیمان های بین المللی را ندارد.
وی توضیح داد: قطعا عضویت در هر یک از پیمان های بین المللی در دنیایی که صحبت از حرکت های جمعی است، می تواند برای بخش های تولید و تجارت کشور تاثیرگذار باشد و بلاتکلیفی و انزوا، ما را از بازارهای جدید دور می کند.این استاد دانشگاه با اشاره به اینکه با بی تفاوتی قرار نیست به جایی برسیم و تنها راه برای رقابت در صحنه های بین المللی، همکاری های منطقه ای است، گفت: عضویت در پیمان های منطقه ای نظیر آ.سه.آن و عضویت به طور مستقل یا به طور مشترک با سایر کشورها، می تواند مقدمه ای برای حضور ایران در پیمان های بین المللی باشد.
نگاهی به چند پیمان مهم آسیایی
شانگهای
سازمان همکاری شانگهای (shanghai cooperation organisation ) که به اختصار sco، خوانده می شود، سازمانی میان دولتی است که برای همکاری های چندجانبه امنیتی تشکیل شده است. این سازمان در سال 2001 توسط رهبران چین، روسیه، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان بنیان گذاشته شد. سازمان همکاری شانگهای در حقیقت ترکیب جدید سازمان «شانگهای 5» است که در سال 1996 تاسیس شده بود، ولی نام آن پس از عضویت ازبکستان به «سازمان همکاری شانگهای» تغییر داده شد.علاوه بر اعضای اصلی، ابتدا مغولستان در سال 2004 و یک سال بعد ایران، پاکستان و هند به عنوان عضو ناظر به این سازمان ملحق شدند.چهارچوب توافقنامه همکاری اقتصادی کشورهای عضو پیمان نخستین بار در نشست مورخ 23 سپتامبر 2003 تهیه و به امضا رسید. در این نشست رییس دولت چین پیشنهاد کرد که برنامه بلندمدتی برای تشکیل منطقه آزاد تجاری در سازمان تهیه شود. وی در این پیشنهاد ضمنا چندین راهکار کوتاه مدت برای افزایش سطح بازرگانی در میان کشورهای عضو ارائه داد. یک سال پس از این پیشنهاد، در 23 سپتامبر 2004، سندی شامل یکصد برنامه مشخص برای افزایش سطح بازرگانی میان کشورهای عضو به امضا رسید.
اکو و اکوتا
سازمان همکاری اقتصادی (eco) یک سازمان اقتصادی منطقه ای است که در سال 1985 ترکیه و پاکستان آن را پایه ریزی کردند و سپس ایران نیز در کنار این دو کشور قرار گرفت. پس از فروپاشی شوروی، در سال 1372 کشورهای افغانستان، جمهوری آذربایجان، قزاقستان، ترکمنستان، قرقیزستان، ازبکستان، و تاجیکستان به اکو پیوستند. موافقتنامه تجاری اکو (اکوتا) نخستین موافقتنامه تجاری در سطح منطقه ای است که با پیشنهاد ایران با هدف رفع موانع فراراه تجارت به تصویب رسیده است. کشورهای عضو اکو سال گذشته حدود 400میلیارد دلار کالا به دنیا صادر کرده و حدود 500میلیارد دلار واردات داشته اند.مهم ترین موافقتنامه های اکو عبارتند از: موافقتنامه تجاری اکو (اکوتا)، موافقتنامه چارچوب حمل و نقل و ترانزیت، موافقتنامه تشویق و حمایت از سرمایه گذاری، موافقتنامه تاسیس بانک اطلاعات اکو درخصوص جرایم گمرکی و قاچاق، موافقتنامه تاسیس شرکت بیمه اتکایی اکو، موافقتنامه تاسیس بانک اکو. اکوتا نخستین تجربه ایران در زمینه آزادسازی در سطح منطقه ای است. در قالب اکوتا پنج کشور ایران، ترکیه، پاکستان، افغانستان، تاجیکستان تعهد کرده اند به منظور افزایش مبادلات تجاری بین خود به تدریج اقدام به آزادسازی کنند.
اتحادیه ملت های جنوب شرقی آسیا (آسه آن)
این سازمان در سال 1967 در بانکوک با عضویت پنج کشور اندونزی، مالزی، سنگاپور، فیلیپین و تایلند به وجود آمده است. «آسه آن» که جانشین اتحادیه نظامی سابق کشورهای آسیای جنوب شرقی (سیتو) شده ببه منظور سرعت بخشیدن به رشد اقتصادی، ایجاد ثبات سیاسی در جنوب شرقی آسیا، پائین آوردن تعرفه های تجارتی بین کشورهای منطقه و تشویق اعضا به مبادله اطلاعات علمی، اقتصادی، فنی و فرهنگی شکل گرفت. آ سه آن با جمعیتی معادل 500 میلیون نفر و تولید ناخالص ملی 700 میلیارد دلاری چشم انداز تبدیل به مجموعه ای شبیه اتحادیه اروپا را بعید نمی داند، اما تفاوت فاحش سطح رشد اقتصادی و اجتماعی، کشورهای عضو آ سه آن با یکدیگر مانع اصلی رشد متناسب اقتصادی این اتحادیه است. در حال حاضر شاخص های اقتصادی، اجتماعی سنگاپور و مالزی به مراتب از لائوس و کامبوج جلوتر و پیشرفته تر است. آ سه آن امیدوار است با اجرای مفاد اقتصادی منشور نظیر امحای فقر، ایجاد بازار یکپارچه برای انتقال آزاد کالا، خدمات، سرمایه و تخصص بتواند تا حدی فاصله اقتصادی بین کشورهای عضو را کم کند. بنا به توافق میان چین و آ سه آن، قرار است تا سال 2010 میان آنها منطقه آزاد تجاری به وجود آید و مرز و سدهای گمرکی و مالیاتی برچیده شوند. علاوه بر این دولت های عضو این اتحادیه با توجه به موقعیت مهم و استراتژیک این منطقه علاوه بر همگرایی داخلی و منطقه ای به دنبال ایفای نقش در عرصه های سیاسی بین المللی هستند.
منبع :روزنامه دنيای اقتصاد تاریخ : 5 شهریور 1388 شاخه : تجارت و بازرگانی
