در مورد واردات رسمی برنج که می توان به آمارهای گمرک کشور اشاره کرد. طبق آخرین آمار این سازمان، میزان برنج وارد شده در 9 ماهه امسال 991 هزار و 70 تن برنج به ارزش 819 میلیون و 390 هزار دلار وارد کشور شده است که این میزان 2.21 درصد از ارزش و 2.90 درصد از وزن کل واردات به کشور طی این مدت را شامل می شود.
از سوی دیگر در مدت مشابه سال گذشته، 909 هزار و 500 تن برنج به ارزش 417 میلیون و 990 هزار دلار وارد کشور شده بود.
بدین ترتیب میزان واردات برنج در 9 ماهه امسال نسبت به مدت مشابه سال 87 ، از نظر وزن 8.97 درصد و از نظر ارزش 96.03 درصد افزایش داشته است.
همچنین در هشت ماهه امسال این میزان تغییرات افزایش 17 درصدی وزنی و 112.22 درصدی ارزشی را نشان می داد. این ارقام در هفت ماهه امسال نیز به ترتیب افزایش 39.75 و 167 درصدی بود. این روند در نیمه اول سال جاری هم به همین شکل بود و میزان واردات برنج طی این مدت نسبت به مدت مشابه در سال گذشته از نظر وزن و ارزش به ترتیب 54.4 و 215.72 درصد افزایش داشت.
مقایسه این آمار نشان از کاهش میزان افزایش وزنی و ارزشی واردات به کشورمان در ماه های اخیر نسبت به ماه قبل خود دارد که در آذر ماه این روند متوقف شد.
مقایسه آمار 9 و هشت ماهه واردات برنج حاکی از واردات بیش از 64 هزار و 470 تن برنج به ارزش 52 میلیون و 990 هزار دلار در آذر ماه است که این میزان در آبان ماه، بیش از 45 هزار و 200 تن برنج به ارزش 37 میلیون دلار بود.
در مهر و شهریور ماه امسال هم این میزان واردات برنج به ترتیب 78 هزار و 149 هزار تن بوده که این ارقام نشان می دهد هرچند تا قبل از آبان ماه روند واردات برنج به کشور روند نزولی به خود گرفته بود اما در آذر ماه این روند تغییر کرد و صعودی شد. چرا که مقایسه دو رقم واردات برنج در ماه های آذر و آبان حاکی از افزایش حدود 42 درصدی دارد.
اما همه این ها آمار واردات رسمی برنج کشور است. در مورد واردات غیررسمی هرچند نمی توان آمار قابل اتکایی داد اما در همین مورد هم گمرک کشور آماری دارد. براین اساس، طی 9 ماهه امسال، میزان ارزش برنج قاچاق کشف شده 19میلیارد و 457 میلیون و 796 هزار و 917 ریال با سهم 0.97 درصدی از کل کالاهای قاچاق کشف شده است که نسبت به رقم شش میلیارد و 763 میلیون و 170 هزار و 811 ریال با سهم 0.26 درصدی از کل قاچاق کشف شده 9 ماهه سال گذشته، 187.70 درصد افزایش یافته است.
از آنجایی که طبق اعلام خود گمرک به طور متوسط 95 درصد این آمارهای قاچاق مربوط به واردات است بنابراین می توان این گونه برداشت کرد که از بیش از 19 میلیارد ریال برنج قاچاق کشف شده، بیش از 18 میلیارد مربوط به بخش واردات است.
حال اگر نتوان گفت پس با توجه به این افزایش، میزان کل قاچاق برنج کشف نشده نیز زیادتر شده است، اما هرگز این موضوع را رد نیز نمی توان کرد.
جدای از این، بحث ورود این کالای قاچاق کشف شده به بازار ایران است که حتی مسئولانی چون وزیر بازرگانی نیز نسبت به این قضیه اعتراض هایی کرده اند.
با وجود این، اگر بخواهیم میزان وزن 18 میلیارد ریال برنج قاچاق کشف شده در بخش واردات را محاسبه کنیم نیز طبق رقمی که گمرک اعلام کرده باید هر کیلو برنج خارجی را 800 تومان فرض کرد و با این احتساب آن وقت میزان برنج قاچاق کشف شده ای که امکان دارد وارد بازار ایران شود دو هزار و 250 تن خواهد بود.
با توجه به این آمارهای رسمی و غیررسمی واردات برنج به کشور، محاسبه میزان مورد نیاز برنج به کشور نیز لازم است که نشان داده شود چقدر به واردات نیاز است.
در این بخش نیز می توان به چند منبع اکتفا کرد. از سوی مقامات دولتی چندی پیش مجید پارسانیا، مدیرعامل سابق شرکت بازرگانی دولتی ایران سرانه مصرف برنج در کشور را حدود 40 کیلوگرم اعلام کرده بود که با توجه به جمعیت بیش از 70 میلیون نفری کشور می توان میزان مصرف برنج در ایران را بیش از دو میلیون و 800 تن برآورد کرد. علاوه بر این، رقمی نیز توسط دلاور حیدرپور، قائم مقام معاون زراعت وزارت جهاد کشاورزی منتشرشده که طبق برآورد او میزان مصرف برنج مورد نیاز کشور در حدود 2.5 میلیون تن در سال است.
در مورد میزان تولید برنج کشور نیز می توان به آمار یکی از اعضای هیات علمی موسسه تحقیقات برنج کشور اشاره کرد که این میزان را دو میلیون و 100 هزار تا دو میلیون و 300 هزار تن برنج سفید اعلام کرده است.
برآورد سازمان خواروبار و کشاورزی ملل متحد (فائو) نیز در این مورد به این رقم نزدیک است و میزان تولید برنج ایران در سال 87 را دو میلیون تن برآورد و اعلام کرده که این میزان با 100 هزار تن افزایش در سال جاری به دو میلیون و 100 هزار تن خواهد رسید.
بنابراین در بهترین حالت میزان تولید برنج داخلی دو میلیون و 300 هزار تن (بالاترین رقم اعلام شده) خواهد بود که نشان می دهد 500 هزار تن کمتر از بالاترین رقم اعلام شده در مورد میزان نیاز کشور به این محصول است. این یعنی کشور به 500 هزار تن واردات برنج نیاز دارد.
با این اوصاف میزان واردات برنج از نظر فائو در سال گذشته یک میلیون و 100 هزار تن بود و در سال جاری به یک میلیون و 200 هزار تن می رسد که آمارهای اعلام شده گمرک نیز به این ارقام نزدیک است. چرا که در سه فصل سال جاری حدود یک میلیون تن برنج وارد کشور شده است.
حال با این احتساب می توان نتیجه گرفت که میزان واردات برنج (فقط رسمی) به ایران دقیقا دو برابر نیاز است و به جای 500 هزار تن، بیش از یک میلیون تن برنج وارد کشور می شود.
همین واردات زیادتر از حد نیاز را در سخنان مقاماتی چون مسئول کمیته تولید خانه کشاورز استان مازندران نیز می توان دید که در این مورد گفته است: «در طول چهار سال گذشته در حالی که مجموعا یک میلیون تن کمبود برنج داشتیم اما طی این سال ها هشت میلیون تن برنج وارد کشور شده است.»
انبار نشینی برنج ایرانی هم مهم ترین پیامد این میزان واردات است که قبل از این غلامعلی قربانی عضو هیات مدیره انجمن برنج ایران به آن اشاره و اذعان کرده است: «20 تا 25 درصد محصول سال گذشته برنج کاران داخل انبارهای کارخانه ها باقی مانده است. ضمن اینکه به دلیل مطلوب نبودن شرایط بهداشتی کارخانه ها حدود 10 تا 15 درصد تولید برنج سال گذشته نیز در منازل کشاورزان نگهداری می شود.» در این مورد جمیل علیزاده شایق دبیر انجمن برنج ایران هم آمار داده است: «حداقل نیمی از تولید سال87 و 88 در انبارها مانده است.»
بنابراین در این شرایط واردات بیش از نیاز یعنی تهدید به انبارنشینی برنج های ایرانی که اگر روزگاری با بهانه گران بودن خریداری نمی شدند اما امروز قیمت های آن نیز آن چنان روند صعودی نداشته است که با این استدلال مردم آن ها را نخرند.
در مورد قیمت برنج نیز می توان به آخرین آمار بانک مرکزی از متوسط قیمت خرده فروشی برخی از مواد خوراکی در تهران اشاره کرد که در گزارش هفته منتهی به 23 بهمن ماه امسال اعلام کرده است: « قیمت برنج داخلی درجه یک نسبت به هفته قبل، معادل 0.7 درصد و برنج داخله درجه دو، یک درصد افزایش یافت. قیمت برنج غیرتایلندی نیز معادل 1.6 درصد افزایش یافته است.»
مشاهدات در سطح شهر تهران نیز تقریبا این موضوع را تایید می کند. در نقاطی از شهر تهران برنج صدری کیلویی 2000 تومان، دم سیاه اعلا 3000 تومان، هاشمی 2400 و 2800 تومان بوده که در اواخر آذر ماه با قیمت کیلویی سه هزار تومان عرضه می شد.
همچنین این روزها دیگر خبری از برنج های داخلی کشور که در اواخر آذر ماه با قیمت 3700 تومان در بازار امام حسین«ع» فروش می رفتند نیست.
در استان های شمالی کشور نیز به نظر می رسد وضعیت بهتر است و براساس مشاهدات، برنج هاشمی درجه یک در نقاط مختلف استان گیلان با قیمت 2000 تومانی به فروش می رسد که قبل از این هم 1800 تا 2000 قیمت داشت.
برنج نوع کاظمی نیز در حالی که در برخی از نقاط این منطقه با قیمت1500 تومان عرضه می شود، در اواخر آذر ماه با قیمت 1600 تومان و در تهران 1800 تومان به دست مردم می رسید.
وضعیت قیمت برنج های خارجی نیز آن قدر مطلوب نیست که بتوان گفت به این دلیل مردم سراغ این برنج ها می روند. چرا که برنج های هندی هم با همان قیمت 2000 تومان و برنج های پاکستانی با قیمت 1800 تومان و با کیفیت پایین تر 1300 تومان در نقاطی از تهران به دست مردم می رسد. برنج محسن نیز با قیمت 1650 تومان عرضه می شود. در کنار این قیمت های نزدیک برنج های خارجی به برنج های داخلی دیگر برنج های تایلندی کیلویی هزار تومانی نیز دیده نمی شود.
همه این ها نشان می دهد در حالی که قیمت برنج های داخلی که تاکنون خیلی ها به بهانه بالابودن آن، به برنج های خارجی رو آورده بودند آن قدر بالا نیست که با این بهانه برنج های ایرانی را نخرند، افزایش واردات رسمی و غیررسمی در کنار تغییر ذائقه های ایرانیان به استفاده از برنج های خارجی موجب شده همچنان اولویت خرید خیلی از ایرانیان برنج های خارجی باشد. البته در این اتفاق نمی توان دست کاری در برنج های داخلی را نادیده گرفت که برخی وقتی لوله های بخاری را در مرکز برنج های داخل گونی برنج های ایرانی قرار می دهند و از این طریق برنج های خرده و بی کیفیت را در میان برنج های باکیفیت می ریزند نمی دانند چه بلایی بر سر برنج ایرانی نازل می کنند!
حال در این شرایط که وزیر بازرگانی از واگذاری تولید، توزیع و تنظیم بازار برنج به مدیران محلی خبر می دهد و سپس می گوید این خبر به منزله این بود که در کارهایی مثل تعیین تعرفه تنها از مدیران محلی نظرخواهی شود، باید پرسید که این موضوع کجای این مشکل محصول باسابقه کشورمان را حل خواهد کرد؟ انگار به جای این تدبیر، وزیر بازرگانی باید برای تغییر مجدد ذائقه ایرانیان به استفاده از برنج های داخلی فکری بکند.
منبع:ایسنا
منبع :اکو نیوز تاریخ : 1 اسفند 1388 شاخه : کشاورزی ، دامداری و شیلات
