به گزارش ایلنا، برنج های وارداتی بر سر کلاس درس و سینما حاضرند، روی اجاق گاز ها و سفره های افطار ایرانی تا سانتی متر ها قد می کشند و یاد برنج های معطر و خوش طعم ایرانی را از خاطرمان می برند، حال آنکه این تبلیغات که شاید به جرأت بتوان آن را در سطح دنیا بی سابقه دانست، نه پایه علمی دارد و نه پایه تحقیقاتی.
قصه از آنجا آغاز شد که در بهار 87 به دنبال کاهش برنج در سال 86 و فضاسازی های صورت گرفته از سوی واردکنندگان دروازه های گمرک ایران بر روی انواع برنج های آسیای شرقی هر چه بیشتر گشوده شد. به دنبال این رویداد، دستور شفاهی رئیس کل گمرک وقت نیز آتش بیار معرکه شد و موجب شد تا قیمت همه برنج های وارداتی از 350 دلار در هر تن به یکهزار و 300 دلار افزایش پیدا کند، تا ما به التفاوت این اختلاف قیمت به خزانه سرازیر شود و قیمت ها به یک باره سیر صعودی بگیرد. اگرچه با دستور رئیس جمهور مصوبه شفاهی گمرک نقض شد اما شد آنچه نباید می شد.
شعبان گیلانی مسوول زراعت و باغداری خانه کشاورز مازندران در گفت وگو با خبرنگار ایلنا در این رابطه می گوید: تولید برنج در کشور کم نیست. نمی دانیم چرا این قدر برنج وارد ایران می شود!
وی با بیان اینکه واردات بی رویه برنج کمر کشاورزان نشاکار را خم کرده، گفت: چرا هندوستان با جمعیت بالایی که دارد می تواند خودش به راحتی برنج موردنیاز مردم را تولید کند، اما ایران با جمعیت کمتر در تولید ضعف دارد.
وی که خود از تولیدکنندگان برنج است، می گوید: مساله تولید و امنیت غذایی کشور مطرح است. آیا شرایط باید با کشاورز و تولیدکننده هماهنگ باشد یا تابع رییس جمهور و مجلس شود؟ چرا افرادی که متخصص این کار هستند کنار زده شده اند؟
تا انتخاب وزیر کار تعطیل
براساس آمارهای وزارت جهاد کشاورزی و انجمن برنج ایران، تولید برنج در کشور سالانه حدود 2 میلیون و 300 هزار تن است، اما آمار واردات گویای آن است که مصرف برنج در ایران بیش از سرانه اعلام شده از سوی دولت مردان است.
براساس آمارهای گمرک در سال 87، یک میلیون و 383 هزار تن برنج به ارزش 790 میلیون دلار وارد کشور شد که این رقم در سال 86 یک میلیون و 66 هزار تن بوده، اما در 3 ماهه اول سال جاری 368 هزار تن برنج به ارزش 310 میلیون دلار وارد کشور شده که به لحاظ وزنی و ارزشی به ترتیب 3 و 6/2 درصد از واردات کل کشور را به خود اختصاص می دهد. با در نظر گرفتن این موضوع که آنگونه که وزیر بازرگانی می گوید واردات برای تنظیم بازار ضروری است، اما بی توجهی به شناسنامه برنج های وارداتی موجب شده تا هر واردکننده ای بتواند انواع برنج های ارزان قیمت تراریخته را وارد کند و با نام تجاری بازارپسند به فروش برساند.
گیلانی در ادامه می گوید: مهم ترین دغدغه ما در تولید این است که وقتی یک وزیر یا مدیرکل تغییر می کند، کل سیستم به هم ریخته و سیاست گذاری ها مطابق میل آن فرد عوض می شود. در حال حاضر زمان دروی محصول است، اما انبارها پر است و برای بیان مشکلاتمان به ما می گویند صبر کنید تا وزیر تعین شود. کسی نیست بگوید این مسأله چه ربطی به انتخاب وزیر دارد؟ محصول روی دست کشاورز مانده، می توان گفت کار تعطیل!
وی این مساله را اولین ضربه به کشاورزان دانست و یادآور شد: ما در سال 2 میلیون و 200 هزار تن برنج تولید می کنیم و مصرف سرانه کشور در صورت پرخوری برنج 35 کیلو برای هر فرد است، با این احتساب دیگر نیازی به واردات برنج نیست.
بکارگیری سرباز چندمنظوره به جای کارشناس کشاورزی
گیلانی از دیگر مشکلات تولید برنج در کشور را نبود ترویج در این حوزه دانست و گفت: وزارت کشاورزی به جای اینکه یک مهندس کشاورزی و کارشناس را در سرزمین کشاورزی بیاورد تا به کشاورز اطلاعاتی لازم را ارایه بدهد، یک سرباز وظیفه را بالای سر کشاورزان آورده که به دلیل بی تجربگی و نداشتن تخصص، کاری بلد نیست و کشاورز از او حرف شنوی ندارد و هم اینکه از آن سرباز به عنوان نظافتچی و... استفاده می شود. در صورتی که باید دانشجوی رشته کشاورزی که در حین خدمت سربازی در سرزمین کشاورزی می آید به معلوماتش اضافه شود.
تحقیقات، بی تحقیقات
طبق آخرین گزارش روزنامه اکونومیک تایمز هند، میزان واردات برنج باسماتی هند به ایران در سال 2009 بالغ بر 1 میلیون و 300 هزار تن اعلام شد که همگی از نوع برنج «نیم پخت پوسا 1121» است. در فصل زراعی جدید که از ابتدای اکتبر آغاز می شود، حدود نیمی از صادرات 5/2 میلیون تنی برنج باسماتی از بازار ایران سر در خواهد آورد. در ادامه این گزارش آمده است که انواع برنج پوسا 1121 که تحت عنوان برنج باسماتی وارد بازار ایران می شود، گران ترین نوع آن در بازار اصفهان به مبلغ 1500 دلار در هر تن به فروش می رسد ولی به علت این که ایرانی ها برای خرید برنج های معطر داخلی مثل دم سیاه به پرداخت قیمت های بالاتر عادت کرده اند، بنابراین پرداخت قیمت هایی نزدیک دم سیاه برای برنج پوسا 1121 آنها را رنج نمی دهد.
مدیر زراعت خانه کشاورز مازندران به فقدان مرکزی پژوهشی و تحقیقاتی معتبر در حوزه کشاورزی اشاره کرد و گفت: در شمال ایران که مرکز تولید برنج و مرکبات است، هیچ مرکز معتبر و قوی تحقیقاتی وجود ندارد.
وی ادامه داد: البته ساختمانی در مازندران هست که می گویند مرکز تحقیقاتی است، اما کشاورزان این مرکز را قبول ندارند. اینجا باید یک پژوهشگاه وجود داشته باشد که معتبر و علمی با حضور کارشناسان زبده کار کند.
وی تصریح کرد: دانشجویان کشاورزی باید پایان نامه هایشان را در سرزمین ها و باغ ها و تاکستان ها به طور عملی بنویسیند.
گیلانی افزود: چرا دانشگاه علم و صنعت داریم اما دانشگاه کشاورزی وجود ندارد که دانشکده های آن در شهرهایی که شغل اصلی مردمش کشاورزی است، مستقر باشد.
وی که از فرماندهان زمان جنگ تحمیلی است، می گوید: چرا چنین تدابیری پس از گذشت 30 سال از انقلاب و با توجه به اهمیت کشاورزی و تولید غذا درکشور صورت نگرفته است؟ آیا می توان پذیرفت که مسوولان ما به اهمیت آن پی نبرده اند؟ برنج پرمحصول کشاورزان را بیچاره کرد.
سرانه اعلامی وزارت بازرگانی به وزارت جهاد تحمیل شد
بر اساس اعلام نظر وزارت جهاد کشاورزی و انجمن برنج، سرانه مصرف برنج در ایران حدود 36 کیلوگرم است، این در حالیست که وزارت بازرگانی سرانه مصرف را 44 کیلو دانسته و واردات را بر اساس این سرانه انجام می دهد.
جمیل علیزاده شایق، دبیر انجمن برنج در این رابطه به رسانه ها گفته است: برنج سرریز موجود در انبارها نشان می دهد که نظرات کارشناسی درست بوده است. کارشناسان وزارت جهاد کشاورزی به دلیل اختلاف نظر با وزارت بازرگانی مجبور به پذیرش سرانه 44 کیلو برای کشور شدند.
وی خاطر نشان کرد: اگر میزان واردات بر اساس سرانه 36 کیلو محاسبه می شد با مشکلات کنونی روبرو نمی شدیم. اختلاف 8 کیلویی محاسبه سرانه مصرف برنج در کشور باعث شد که بر اساس اعلام پرویز حسین نتاج، نایب رییس انجمن برنج 30 درصد تولید سال گذشته در انبارها باقی بماند.
مدیر زراعت و باغبانی خانه کشاورز مازندران با اشاره به برنج پرمحصول و دردسرهایی که برای کشاورزان به همراه آورده است، گفت: این برنج پرمحصول کشاورزان را به نابودی رسانده، زیرا برنج طارم با کیفیت را دولت از کشاورزان می خرد، بعد با برنج های نامرغوب مخلوط کرده و به نام طارم به مصرف کننده می دهد. این باعث می شود مردم نگاهشان نسبت به برنج ایرانی تغییر کند و به سمت برنج خارجی که کیفیت ندارد و ارزان است، بروند.
وی با ابراز ناراحتی از این مساله گفت: کشاورز در سرما وگرما برای تولید محصول خوب زحمت می کشد و حاصل دسترنجش باید با محصول بی کیفیت به مردم عرضه شود و ارزش تولید خوبش از بین برود.
شعبان گیلانی می گوید: وقتی کشاورزان به سازمان بازرگانی استان گله می کنند که چرا جلوی وزارت بی رویه گرفته نمی شود پاسخ می دهند نمی توانیم جلوی واردات برنج را بگیریم. آیا این حمایت از تولید است که در کشور بیش از ظرفیت موجود واردات محصول داریم.
گیلانی معتقد است در حال حاضر بیش از 6 هزار تن برنج خارجی در کشور است و مصرف سالانه ما 2 میلیون و 800 تن است.
وی می گوید: این برنجی که از خارج وارد ایران می شود آغشته به موادی است که امکان نگهداری آن را تا 3 سال افزایش می دهد، در صورتی که برنج ایرانی را بیش از 12 ماه نمی توان در انبار نگه داشت. حداقل دولت برنج خارجی را نگه دارد پس از اتمام رنج ایرانی که زیاد نمی توان انبارش کرد به مردم بفروشد.
وی پیشنهاد کرد: چرا دولت برنج ایرانی را از کشاورزان خریداری نمی کند و به کارگران، بازنشستگان و کارمندان دولتی با قیمت مناسب عرضه نمی کند؟ چرا برنجی که به کارمندان دولتی با قیمت مناسب عرضه می شود، چرا برنجی که کارمندان صدا و سیما، وزارتخانه ها و سایر نهادهای دولتی به طور یارانه ای دریافت می کنند برنج تولید داخل نیست و برنج های خارجی به آنها عرضه می شود؟
گیلانی گفت: دولت می تواند برنج ایرانی را خریداری کند و به کارمندان دولت به طور سهمیه ای بفروشد و در طی 12 ماه مبلغش را از حقوقشان کسر کند. می تواند برنج ایرانی را از کشاورز بخرد و به کشورهای فقیر که ایران مدام کمکشان می کند، ارزان بفروشد و یا به صورت رایگان هدیه کند، اما نه این که برنج تولید کشاورز در انبارها آن قدر بماند که فاسد شده و مجبور شویم آن را دور بریزیم و یا ضرر کنیم. زیان کشاورز زیان دولت و کشور است و این نکته قابل اهمیتی است که باید مسؤولان متوجه آن باشند.
دولت برنج از کشاورز می خرد اما...
گیلانی در رابطه با خرید امسال برنج کشاورزان توسط دولت می گوید: برنجی که گفته اند به دلیل انباشته شدن انبارها از کشاورزان می خرند با شرایطی است که هیچ کشاورز مایل به فروش آن نیست.
وی می گوید: برنج طارم مرغوب عطری را دولت در صورتی که بیش از 40 درصد خرد نداشته باشد، آن هم بدون پرمحصول با قیمت کیلوئی 1800 تومان حاضر است خریداری کند، در صورتی که این برنج با 7 درصد خرد را کشاورز اگر کیلویی 2 هزار تومان کمتر بفروشد ضرر می کند و علاوه بر این پس از تائید کارشناسی پول کشاورز را با چک بلندمدت و با شرایط نامطلوب پرداخت می کنند.
گیلانی می گوید: برنجی که دولت با شرایط خاص حاضر است در کیسه ای 50 کیلویی از کشاورز بخرد و به تعاونی مصرف فرهنگیان جهت مصرف قشر فرهنگی جامعه بدهد در کارخانه او مراکز فروش به بسته های کوچک تر تبدیل شده و با برنج بی کیفیت (پرمحصول) مخلوط و عرضه می شود.
وی می گوید: دولت خودش می خواهد وام به مردم بدهد چند جور سند وضامن و چک و .... کلی اسناد و مدارک می خواهد و با بهره مبلغی را پس از کلی دوندگی تحویل می دهند که البته کشاورزان معمولا به دلیل ضوابط و شرایط خاص فاقد گرفتن وام هستند، پس چرا خودش می خواهد چیزی از کشاورز تحویل بگیرد کشاورز باید با اعتماد کامل و بهترین شرایط و ارزان محصولش را بفروشد و یک سوم پولش را پس از تائید کارشناسی و کلی دوندگی با چندین فقره چک از دولت بگیرد. آیا این عادلانه است؟
ماجرای شرکت تعاونی فرهنگیان
مسئول خانه کشاورز مازندران در ادامه به ایلنا گفت: شرکت تعاونی مصرف فرهنگیان کیسه های 50 کیلیویی را خریداری می کند و بسته های 10 کیلیویی مخلوط شده طارم و پرمحصول را با نام وزارت بازرگانی به فرهنگیان تحویل می دهد.
وی تاکید کرد: کشاورزان تولیدکننده برنج هیچ ضمانتی جهت برنج تحویل شده به مصرف کنندگان را با شرایطی که دولت در نظر گرفته نداریم چون ضمانتی وجود ندارد که در این شرکت های عرضه برنج به دولت مرغوب و نامرغوب قاطی نشوند.
گیلانی چاره این مسأله را تشکیل شرکت هایی زیر نظر جهاد کشاورزی و وزارت بازرگانی دانست و نوع برنج با نام شهر و فرد تولیدکننده آن در کیسه های برنج درج شود تا امکان مخلوط کردن آن توسط واسطه ها وجود نداشته باشد.
این کارشناس برنج تصریح کرد: خانه کشاورز آمادگی لازم برای عرصه مناسب برنج با درج قیمت، نام تولید و مشخصات تولیدکننده را برای اثبات کیفیت برنج ایرانی به مردم دارد.
وی افزود: این محصول از کشاورز کیلویی 1400 تومان خریداری می شود ولی شرکت های فروشنده به مصرف کننده برنج مخلوط شده را کیلویی 2800 تا 3500 می فروشند.
وی گفت: بابت بسته بندی نرخ برنج را تا 2 هزار تومان افزایش می دهند، در صورتی که خانه کشاورز پیشنهاد می دهد که بسته بندی برنج نیز توسط شرکت هایی که خود کشاورزان اداره می کنند و نام و نوع برنج نام تولیدکننده آن در روی کیسه برنج درج می شود، انجام شود.
به گزارش ایلنا، روشن است که کنترل بازار عملا از دست دولت خارج شده و وزارت بازرگانی راه چاره را آن دیده است تا به منظور تنظیم بازار و شکستن قیمت ها، تنها به برنج های ممتاز و درجه یک شرقی اجازه واردات بدهد. این دستورالعمل البته تا مدتی اجرایی شد و مصرف کنندگان ایرانی اندک زمانی برنج باسماتی مرغوب را بر سر سفره خویش دیدند ولی دیری نپایید که با برگشت آرامش به بازار برنج و کاهش نسبی قیمت ها، برنج های مرغوب نیز از سفره ها خداحافظی کردند و واردکنندگانی که توانسته بودند در هجومی برق آسا ذائقه ایرانی را تغییر دهند از نیمه دوم سال 87 برنج هایی را بر سر سفره های ایرانیان آوردند که دیگر هیچ نام و نشانی ندارند.
شالیکاران شمال کشور بر این باورند که امسال با توجه به بارندگی و هوای مناسب، طارم محلی دارای دانه های درشت تر و ریزش کم تر شده اما بازار داخلی با واردات بی رویه برنج آسیب دیده است به طوری که در روستاهای شمال و مناطق شالیکاری هم کم کم ذائقه مردم به برنج های شرقی عادت کرده و بیم آن می رود تا از محبوبیت تولیدات داخلی کاسته شود، همان گونه که در یک فرجه زمانی چای های وارداتی جایگزین چای تولید شمال شد و اکنون دیگر حتی ساکنان استان های شمالی هم چای فرآوری شده کارخانجات خود را دم نمی کنند.
براساس پیش بینی های انجام شده حجم تولید برنج سال جاری بالغ بر 2 میلیون و 250 هزار تن است که در واقع با در نظر گرفتن برنج هایی که از سال گذشته در انبار مانده است، نیاز داخل را به خوبی تامین می کند. این در حالیست که واردات برنج به کشور هنوز متوقف نشده و برنج خارجی در بازار ایران یکه تازی می کند.
ورود بی رویه برنج خارجی تبعات متفاوتی را در کشور به همراه خواهد داشت. از یک سو، مصرف بیش از حد این برنج باعث تغییر ذائقه در جامعه شده و افراد به جای توجه به طعم و مزه این محصول فقط به شکل ظاهری آن توجه می کنند، از سوی دیگر اشباع بازار از نمونه های خارجی باعث افت قیمت محصول داخلی و خروج از صرفه اقتصادی تولید خواهد شد.
معضل ایجاد شده در ارتباط با واردات برنج به مجلس شورای اسلامی نیز منتقل می شود، به نحوی که نمایندگان در صحن علنی خانه ملت نسبت به تبلیغ برنج خارجی در رسانه ملی تذکر می دهند. اما روند تبلیغ نمونه های خارجی پس از اعتراض نمایندگان نه تنها کند نشد بلکه رشد فزاینده ای یافت به طوری که در چندین نوبت و قبل از سریال های پرطرفدار تلوزیونی این تبلیغات پخش شد.
به طور کلی واردات برنج ناشی از اختلاف نظر موجود در ارتباط با سرانه مصرف است. این اختلافات باعث واردات بیشتر از نیاز داخلی می شود. نتیجه این عملکرد انباشت برنج در انبار و بروز ضرر و زیان برای تولیدکنندگان داخلی است.
گزارش از: نسا نژادزارع
منبع :خبرگزاری کار ایران تاریخ : 10 شهریور 1388 شاخه : کشاورزی ، دامداری و شیلات
