با این حال به نظر می رسد این بازار چندان هم بر وفق مراد اروپایی پیش نرفته تا جایی که چهار سال بعد از خوش بینی زایدالوصف جناب کمیسیونر، تاجران آسیایی نیز برگ های برنده خود را در این بازار رقابت آمیز که آن را به میدان مین تشبیه کرده اند، بر زمین زده اند؛ تاجرانی از چین و ماچین، مالزی، ترکیه، اردن، سوریه و... صبح دیروز میزگرد تخصصی علمی- پژوهشی ایران - عراق با هدف شناسایی مشکلات صادرات به این کشور و ارائه راهکارهای اجرایی به منظور گسترش حضور ایران در بازار عراق در سازمان بازرگانی استان تهران برگزار شد.
سیدعلی موسوی، رییس سازمان بازرگانی استان تهران در این میزگرد که با حضور دبیر ستاد ویژه توسعه روابط اقتصادی با عراق، رایزن بازرگانی عراق در ایران، نماینده سازمان توسعه تجارت، گمرک و صادرکنندگان و تجار بخش خصوصی برگزار شد با تشریح آمار صادرات ایران به عراق گفت: مقایسه آمار صادرات و واردات کشور عراق نشان از رشد خوب ترانزیت کالا به ویژه در بخش صادرات در سال های اخیر دارد؛ عراق سالانه 40میلیارد دلار کالا از کشورهای ترکیه، آمریکا، سوریه، عربستان، اردن و... وارد می کند که سهم ایران 2 میلیارد و 500 میلیون دلار کالا است که پیش بینی می شود با توجه به برنامه ریزی صورت گرفته در سال جاری صادرات کالا به 4 میلیارد و صادرات خدمات فنی و مهندسی و انرژی به 2 میلیارد دلار برسد.
وی با اشاره به آمار صادرات کالا در سال های اخیر تصریح کرد: در سال 85، یک میلیارد و 718 میلیون دلار، در سال 86، یک میلیارد و 842میلیون و در سال 87 دو میلیارد و 566 میلیون دلار کالا از ایران به این کشور صادر شده است. همچنین نزدیک به 900 میلیون دلار خدمات فنی مهندسی و 740 میلیون دلار صادرات انرژی (شامل برق، آب و...) و در مجموع 4 میلیارد ریال کالا، خدمات فنی مهندسی و انرژی به کشور عراق صادر شده است. وی افزود: در این میان توجه به آمار تهران خالی از لطف نیست و نشان از سهم خوب این استان در صادرات به کشور عراق دارد. در سال 85، 174 میلیون و 529هزار دلار، در سال 86ا،201 میلیون و 708 هزار دلار و در سال 87، 362 میلیون و 678 میلیون دلار کالا از استان تهران صادر شده است. در کل 15درصد صادرات استان تهران در سال گذشته مربوط به کشور عراق بوده که عمده کالاهای صادراتی شامل فرآورده های لبنی، موادغذایی، شوینده ها و مصالح ساختمانی است.
رییس سازمان بازرگانی استان تهران با تشریح نحوه فعالیت صادراتی تجار تهرانی خاطرنشان کرد: 5/16درصد صادرات کل کشور به عراق، متعلق به استان تهران است و مهم ترین صادرکنندگان تهرانی به کشور عراق ایران خودرو، سایپا، ناز بو، مارگارین، پاک وش و پاکسان هستند.
وی با اشاره به اینکه گندم، جو، برنج، سبزیجات، خرما و پنبه از عمده ترین محصولات کشاورزی و نفت، موادشیمیایی، فرآورده های صنایع غذایی و پارچه، فرآورده های ساختمانی از عمده ترین محصولات صادراتی به کشور عراق هستند، تصریح کرد: ترکیه با 3/23درصد، آمریکا با 6/11درصد سوریه با 23درصد، و اردن با 2/6درصد عمده ترین کشورهای صادر کننده به عراق هستند.
رییس سازمان بازرگانی استان تهران با بیان اینکه اقلام عمده صادراتی ایران به عراق شامل کف پوش های غیرمخملی، فرآورده های گوجه فرنگی، یخچال و فریزر، سیب، نوشیدنی ها، فرآورده های لبنی، ماشین ها و دستگاه های تهویه مطبوع و کفش های ضدآب است، خاطرنشان کرد: استراتژی بلند مدت ایران در مورد عراق به گونه ای است که این کشور را به شریک اول تجاری ایران در خاورمیانه تبدیل می کند تا عراق بتواند جایگزین امارات متحده عربی در صادرات ایران یا صادرات مجدد به ایران شود.
وی افزود: در این بازار داغ تنها رقیب ایران که چندان قدرتمند هم نیست کشور کویت است که شرایط مشابهی را از نظر مرز مشترک زمینی و آبی و نیز داشتن بنادر مهم در خلیج فارس دارد. با وجود دسترسی نداشتن دیگر کشورها به این بازار در عمل شاهد تولیدات کم و بیش کشورهای دور و نزدیک هستیم که به آهستگی در حال قرار گرفتن در کنار محصولات ایران و کویت هستند. از این رو اگر ایران در این زمینه سرعت به خرج ندهد، ممکن است برای همیشه این فرصت در مناطق بکر جنوب عراق را از دست بدهد.
موسوی با اشاره به درآمد سرانه مردم در عراق تصریح کرد: به طور مثال در استان بصره درآمد سرانه مردم در حدود 10هزار دلار است؛ ولی در واقع 70درصد مردم این استان زیر هزار دلار در ماه حقوق دریافت می کنند و تجار باید به تناسب این درآمد کالاهای ایرانی مناسب عرضه کنند.
موسوی در ادامه به راهکارهایی که در خصوص تبیین استراتژی بلند مدت ایران در مورد عراق توسط اداره کل بازرگانی کشورهای عربی و آفریقایی سازمان توسعه و تجارت، پیشنهاد شده است، اشاره کرد و گفت: هزینه بازسازی عراق افزون بر 100میلیارد دلار برآورد شده است که بخشی از آن از طریق کمک های کشورهای شرکت کننده در کنفرانس مادرید در اختیار صندوق بین المللی تسهیل در بازسازی عراق تامین می شود. اگرچه کمک های بین المللی معمولا امکاناتی برای حضور کشورهای اعطاکننده کمک فراهم خواهد کرد، اما تردیدی نیست که همه کشورهای اعطاکننده کمک، در موقعیتی نیستند که توانایی انجام پروژه را داشته باشند.
فرآورده های نفتی صادر نمی شوند
سیدحمید حسینی رییس اتحادیه صادرکنندگان نفت، گاز و پتروشیمی در این میزگرد با تاکید بر اینکه عراق با جمعیتی 26میلیون نفری بهترین بازار برای صادرات کالاهای ایرانی است، خاطر نشان کرد: فرآورده های نفتی به هیچ عنوان به عراق صادر نمی شوند و اگر از فرصت موجود در عراق در چند سال آینده استفاده نکنیم فرصت هایمان از دست می رود. وی با بیان اینکه با توجه به سرعت توسعه عراق فرصت این کشور همیشگی نیست، بیان کرد: عراق از مرحله خودکفایی صنعتی وارد مرحله جایگزینی صادرات می شود و با برنامه ریزی هایی که در این کشور در حال انجام است، اقتصاد عراق طی سال های آینده مبتنی بر صادرات خواهد شد.
حسینی تصریح کرد: اگر نتوانیم از نظر اقتصادی بخشی از بازار عراق را توسط کالاهای با کیفیت و سرمایه گذاری مشترک به دست آوریم، در آینده از نظر سیاسی نیز روابط دیپلماتیک چندان خوبی نخواهیم داشت.
رییس اتحادیه صادرکنندگان نفت، گاز و پتروشیمی افزود: عراق نیازمند سوخت و فرآورده های نفتی است و عمده سوخت این کشور از آسیای میانه تامین می شود، لذا ایران می تواند مناسب ترین صادرکننده نفت و فرآورده های نفتی به این کشور باشد.
حسینی اعلام کرد: عراق تمایل دارد از مرزهای ایران سوخت مورد نیازش را تامین کند.
انتقال وجه مبادلات تجاری، دغدغه اساسی صادرکنندگان
مهندس پور قربان، دبیر کل انجمن صادرکنندگان صنعتی و معدنی و خدمات مهندسی ایران نیز در این همایش گفت: افزایش جایزه صادراتی به صادرکنندگان عراق بسیار ضروری است. همچنین ایجاد مراکز تجاری از دیگر مواردی است که باید مورد توجه قرار گیرد که می تواند کمک شایانی به افزایش صادرات ایران به عراق بکند.
وی افزود: اولویت دادن به صندوق ضمانت صادرات می تواند تسهیلات خوبی برای شرکت های ایرانی ایجاد کند. همچنین باید موانع در جهت انتقال وجه مورد بررسی قرار گیرد.
پور قربان از شرکت های صادرکننده خواست تا توجه ویژه ای به کیفیت محصولات خود به عراق داشته باشند؛ چرا که این کشور مانع ورود کالاهای بی کیفیت خواهد شد همچنین صادرات کالاهای دارای برند در عراق بسیار اهمیت دارد.
در ادامه این نشست صادرکننده نمونه خدمات مهندسی نیز با بیان اینکه یکی از موانع موجود در زمینه صادرات به عراق مباحث امنیتی برای حضور شرکت های ایرانی در عراق است، گفت: با رایزنی های صورت گرفته از سوی ایران و شرکت های پیمانکار عراقی که اکثرا شرکت های جوان و با تعداد محدود هستند کنسرسیوم هایی برای استفاده از امکانات خدمات و مهندسی ایران در عراق تشکیل می شود.
وی همچنین خبر داد: با توافقات صورت گرفته همایشی بین شرکت های خدمات فنی و مهندسی ایران و عراق و همچنین جلسات مختلف با سفارتخانه این کشور تا پایان سال جاری برگزار خواهد شد تا دو کشور با مزیت های خدمات مهندسی یکدیگر آشنا شوند.
این صادرکننده نمونه تاکید کرد: اولویت اول ما در سیاستگذاری های صادراتی کشور عراق است، چراکه مزیت های نسبی ایران در این بازار بالا است، اما متاسفانه به لحاظ حضور نیروها در عراق نتوانستیم از پتانسیل های این کشور به صورت مناسب استفاده کنیم.
وی تاکید کرد: امیدواریم مسائل بانکی از نظر ضمانت نامه ها مرتفع شود تا فعالیت صادراتی ایران در عراق به شکل وسیع تری انجام شود.
در ادامه این میزگرد بهروز فردوس از دیگر صادرکنندگان ایرانی به عراق؛ مسائل گمرکی، نبود موافقتنامه های مشترک بین دو کشور و مشکلات ترانزیتی را از موانع پیش روی صادرات ایران به عراق دانست و گفت: مشکلات مرزی باعث پیشرفت کشورهایی نظیر ترکیه و اردن در بازار عراق می شود و این کشورها با تسهیل قوانین خود در بازار عراق موفق تر از ایران عمل می کنند.
وی در پایان خواستار بازگشایی مرز مهران برای صادرات کالاهای ایرانی شد.
سرمایه گذاری بانک های عراقی در ایران
در ادامه این میزگرد، دانایی فر، دبیر ستاد توسعه اقتصادی ایران و عراق با تاکید بر اینکه ویژگی کار اقتصادی بر این است که از نظر آماری نمود دارد، گفت: بازار عراق به دلیل مسائل امنیتی، سیاسی، اجتماعی و فروپاشی ساختارهای اقتصادی بسیار خاص است. وی در ادامه گفت: از زمانی که بحث عراق در اولویت کار دولت قرار گرفت شعارمان این بود که مسیر را آماده کنیم و دولت کار اقتصادی انجام ندهد، بنابراین باید بنگاها به بازار هدایت شوند. ما نمی توانیم در عمل کنار کسی باشیم، اما می توانیم مسیر را هموار کنیم.
دانایی فر با تاکید بر اینکه راه اندازی بانک، کار دولت نیست، اظهار کرد: بخش خصوصی باید برای ایجاد بانک، بیمه و صرافی اقدام کند، البته آمادگی داریم تا بانک های عراقی در ایران سرمایه گذاری کنند.
وی بیان کرد: نباید فضای موجود در عراق را نادیده بگیریم و نکته مورد توجه اینجا است که نیروهای اشغالگر در حال خروج از این کشور هستند و شهرهای این کشور رو به آرامش می روند.
وی با اشاره به اینکه مشکلی به غیر از موارد ترانزیتی در عراق وجود ندارد، عنوان کرد: یکی از راه های حضور شرکت های ایرانی در عراق، حرفه ای عمل کردن بخش خصوصی ایران است، در حالی که بیش از پنج هزار شرکت خارجی در عراق فعالیت دارند، اما کمتر از صد شرکت ایرانی در این کشور فعالیت دارند و این شایسته کشورمان نیست.
تسهیلات و دیگر هیچ
. عقیل موسوی رایزن بازرگانی عراق در ایران در خصوص مشکلات تجارت بین دو کشور گفت: در حال حاضر اتاق مشترکی بین رایزن بازرگانی عراق و سازمان توسعه تجارت تشکیل شده این اتاق جلسات هفتگی و منظمی را برای بررسی کلیه مشکلات موجود برگزار می کند.
وی خاطر نشان کرد: مشکلات تجار ایرانی و عراقی به طور مستقیم با وزارت بازرگانی عراق مطرح و پیگیری می شود و توانسته ایم در بسیاری از موارد، راه حل هایی را پیدا کنیم، اما برخی از مسائل مشکلات اساسی است.
رایزن بازرگانی عراق در ایران با اشاره به اینکه وضعیت عراق در حال انتقال از حکومت مرکزی به غیرمتمرکز است، اظهار داشت: به همین دلیل بسیاری از مشکلات مطروحه در این نشست مربوط به وضعیت داخلی عراق است، زیرا هر استانی قوانین خاص خود را دارد و ممکن است با قوانین سایر استا ن ها اختلاف داشته باشد.
وی اضافه کرد: در رابطه با حذف منشاء ایرانی در برخی مناقصه ها که به دلیل پایین بودن کیفیت کالاهای ارسال شده بود، بررسی هایی صورت گرفت و این تصمیم در مناقصه ها حذف شد و این در حالی است که وزارت بازرگانی عراق شروع به برقراری ارتباط با برخی شرکت های ایرانی در رابطه با پودر و مواد شوینده کرد. زیرا طرف عراقی بر ایجاد رابطه تجاری در بالاترین سطح تاکید دارد.
رایزن بازرگانی عراق در ایران با بیان اینکه آماده هستیم کل تسهیلات ممکن را برای ورود شرکت های ایرانی به عراق فراهم کنیم، اعلام کرد: یکی از مشکلات تجار ایرانی ویزای عراق است و ما برای حل این موضوع تلاش کردیم که نهایتا تصمیم گرفته شد اسامی و لیست تجار با هماهنگی سازمان توسعه تجارت برای دستیابی به ویزا فرستاده شود.
500میلیارد دلار سرمایه گذاری
در ادامه این میزگرد، خیراله خادم، رییس دفتر عراق در سازمان توسعه تجارت با ابراز تاسف از اینکه تولید کنندگان ما مسوولیت کالایشان را تا در کارخانه می بینند، اظهار داشت: یکی از دلایل نارضایتی از کالاهای ایرانی در سایر بازارها این مساله است و در بحث تبلیغات و اطلاع رسانی سایر کشورها تبلیغات گسترده تری روی کالاهایشان در این بازار دارند، اما حضور شرکت های ایرانی بسیار کم است، بنابراین برای معرفی کالاهای ایرانی در تلویزیون عراق تسهیلاتی در نظر گرفته شده تا توانمندی های ایران به مردم معرفی شود.
خادم از حاضرین در جلسه خواست تا به دفتر عراق در سازمان توسعه تجارت مراجعه کنند تا کالاهایشان را در این بازار معرفی و از امتیازات موجود بهره مند شوند.
وی در پایان به آمادگی سازمان توسعه تجارت برای همکاری در حمل گروه های کالایی فاسد شدنی خبر داد و گفت: طی سال قبل کالاهای مرجوعی از عراق کمتر شده است.
همچنین در ادامه این میزگرد باغ عنایت مدیر کل روابط بین الملل و نماینده گمرک ایران از جایگاه ویژه گمرک برای ستاد عراق خبر داد و گفت: به لحاظ مسائل مرزی جای خاصی برای تجارت با عراق در نظر گرفته شده و گمرک تلاش کرده تسهیلات ویژه ای برای صادرکنندگان به عراق در نظر گیرد. این در حالی است که طی سال قبل کالاهای مرجوعی از عراق کمتر شده و امیدواریم این روند به صفر برسد.
حضور ماندگار در بازار
خادم الشریعه دبیر کل اتاق مشترک ایران و عراق در این میزگرد با تاکید بر اینکه هر سال باید استراتژی های تدوین شده در جهت صادرات ایران به عراق مورد بازبینی قرار گیرد، اظهار داشت: ضعف کنترل کیفیت در مبادی خروجی کالا به عراق، عدم احساس امنیت اقتصادی تجار ایرانی و ذهنیت نادرست نسبت به کالای ایرانی در عراق سبب شده با مشکلات فراوانی در جهت افزایش صادرات مواجه شویم، بنابراین نیازمند تدوین استراتژی بلندمدت در این بخش هستیم تا با رفع این مشکلات حرف اول صادرات را در عراق بزنیم.
منبع :روزنامه دنيای اقتصاد تاریخ : 9 تیر 1388 شاخه : تجارت و بازرگانی
