در این مراسم که دو تن از نمایندگان مجلس شورای اسلامی، مدیران مناطق آزاد و ویژه اقتصادی، مشاور سابق رییس جمهور در امور مناطق آزاد و ویژه، مشاور و رییس دفتر رییس جمهور، معاون رییس جمهور و رییس سازمان حفاظت محیط زیست حضور داشتند، ابتدا نماینده مدیران مناطق، چالش های برون سازمانی را عامل رکود مناطق و برآورده نشدن توقعات موجود از آنها دانست و اذعان داشت: با ارتقای ساختار، قوانین و جایگاه مناطق آزاد و ویژه، آنها می توانند با اهتمام دولت به نقش آفرینی بپردازند.
سپس دلخوش، نماینده مجلس شورای اسلامی با اشاره به انفال و بخش های مربوط به آن، مناطق آزاد و ویژه اقتصادی را چشم اقتصادی کشور و حوزه گردشگری را همخوان و هم خون با مناطق آزاد دانست. در این مراسم پس از اظهارات محمود صلاحی، رحیم مشایی با اشاره به اینکه مناطق آزاد، احتیاج به فضای ملی دارند، عدم وجود فضای کسب و کار به مثابه شاخص توسعه را مشکل کشور دانست. او گفت: رتبه ما در مقیاس جهانی رتبه نامطلوبی در رتبه های پایین دست در حوزه فضای کسب و کار جهانی است. در برنامه های اصلاحات کاربردی باید در حوزه کسب و کار فکر اساسی کرد، زیرا مانع بزرگ جذب سرمایه گذاری جهانی در کشور است.
مشایی این موضوع را در دستور کار دولت دانست، هرچند به گفته وی، رقابت همگانی است و کار سختی است که شماره رتبه را افزایش دهیم. به لحاظ ایجاد رتبه بالا باید مقررات را اصلاح کرد تا روند تصمیم سازی برای فرصت ها تا مرحله شرایط تولید به نحو مطلوب تری صورت گیرد. گفتنی است، رتبه کسب و کار کشور در حال حاضر یکصد و سی و هفتم است. مشایی تاکید کرد این اتفاق باید در کشور و مناطق آزاد بیفتد.
هرچند هنوز یک دغدغه فراگیر ملی نشده، ولی دغدغه لازم برای اصلاحات آن باید صورت گیرد. وزارت دارایی و امور اقتصادی باید فرهنگ سازی کسب و کار را انجام دهد.
مشایی درباره ایجاد مرکز امور مناطق آزاد و ویژه اقتصادی گفت: بعد از تعطیلی شورای عالی مناطق آزاد، این بحث مطرح شد که چگونه دبیرخانه شورای عالی مناطق اداره شوند و مناطق آزاد چگونه و با چه رویکردی اداره شوند؟و این نتیجه حاصل شد که یکی از وجوه را به عنوان وجه غالب و بقیه وجوه را در کنار آن قرار دهیم.از این رو گردشگری در مناطق آزاد وجه غالب شد، به طوری که رقیب صنعت، تجارت و کشاورزی هم نیست. همه وجوه ظرفیت های گردشگری هستند، یعنی همه به گردشگری کمک می کنند.به هر حال، این ایده در پایان دولت نهم وجود داشت تا اینکه دستور ایجاد مرکز امور مناطق آزاد و ویژه اقتصادی صادر شد.
مشایی اظهار امیدواری کرد که با حمایت های بیشتر و عزم ملی بیش از آنچه اتفاق می افتد، بتوان دستاوردهای بیشتری را شاهد بود.او گفت: این مرکز باید فکرش سازمان دهی باشد و کارش در دست هزاران. همچنان که در سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و امور گردشگری چنین بود. او قول داد تا پس از سفر نیویورک و سخنرانی در شورای امنیت سازمان ملل متحد، رییس جمهور به مناطق آزاد بیایند و تصمیمات جدی تر و اساسی تری انجام گیرد. مشایی با امیدواری از اثرگذاری و پیگیری برنامه های طراحی شده و اجرایی بقایی دو توصیه کرد: 1) باید از ظرفیت های فعالان حوزه اقتصادی استفاده کرد. به گونه ای که در چگونگی مدیریت مناطق آزاد که فرابخشی است، استفاده از تجربیات کارشناسی در حوزه های گوناگون مهم است. با طراحی سازوکارهایی در حوزه مرکز امور مناطق آزاد و ویژه در تهران باید ایجاد فرصت کرد تا کارشناسان در بخش های اقتصادی و صاحبنظران دانشگاهی مورد استفاده قرار گیرند. 2)پیشرفت و توسعه در مناطق آزاد جز از مسیر سرمایه گذاری بخش خصوصی صورت نمی گیرد. وی خاطرنشان کرد که در کشور کار شروع شده و آنها هم اثر خواهند گذاشت. او سرمایه گذاری برای خطوط ریلی در مسیر بندر چابهار را از جمله فعالیت های بخش خصوصی دانست. مشایی افزود: نگاه دولت برای برنامه ریزی مناطق آزاد باید اصلاح شود. نیاز است سرمایه گذاری خارجی و ملی در مناطق آزاد انجام شود و سرمایه گذاری از مناطق آزاد به داخل کشور راه یابد. وی به نقل از دکتر احمدی نژاد اظهار کرد که مناطق آزاد ظرفیت بسیار بزرگی است که ظرفیت همه آنها محقق نشده است و این ربطی به مدیریت ها ندارد. باید در عرصه ملی تلاش گسترده ای برای توسعه مناطق آزاد صورت گیرد.
مشایی اظهار امیدواری کرد که در دولت دهم شاهد تعالی و پیشرفت و رشد فزاینده و اثرگذاری هرچه بیشتر و مطلوب تر در مناطق آزاد در اقتصاد ایران باشیم.
در پایان حمید بقایی، سرپرست جدید مرکز امور مناطق آزاد و ویژه اقتصادی گفت: مشایی محوریت کار را مشخص کرد. نگاه حوزه سرمایه گذاری در جذب سرمایه گذار باید تغییر کند. بخش خصوصی را باید درگیر کار کرد. دولت توان آن را ندارد که زیرساخت ها ساخته شوند، زیرساخت ها را باید از طریق بخش خصوصی ایجاد کرد. مناطق آزاد باید مینیاتوری از مناطق نمونه گردشگری باشند که در سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری به وجود آمده اند. او گردشگری را یک صنعت درآمدزا دانست. بقایی با اشاره به اینکه نگاه اجتماعی این است که مناطق آزاد سرگل واردات است افزود: این نگاه باید تغییر کند. ماموریت مناطق باید صادرات باشد که کار بسیار سختی است، در این باره باید به حل مشکلات، زیرساخت ها و مقررات توجه کرد. وی تعادل واردات و صادرات و انجام زیرساخت ها را ضامن بقای مجموعه اقتصادی مناطق آزاد دانست. به نظر او موضع گردشگری را باید تقویت کرد. بقایی با نگاهی به عملکرد سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و امور گردشگری گفت: باید ورود خارجیان با صدور ویزا 14روزه در مبادی ورودی که از سوی سازمان یاد شده انجام گرفته را در مناطق آزاد نیز افزایش داد، هرچند مناطق آزاد دارای این مزیت هستند. بقایی با اشاره به تقویت موضع بخش صنعت و تجارت افزود: باید جذب سرمایه گذاری را در اولویت قرار داد. خط آهن مهم است و از طریق جذب سرمایه گذاری باید انجام شود.
وی با اشاره به قدرت اقتصادی کشورهای آسیای میانه گفت: چابهار باید روزی بندر کشورهای آسیای میانه که به آب های آزاد راه ندارند، شود. سرمایه گذاران این کشورها باید خط آهن چابهار را احداث کنند، زیرا بندر چابهار محل واردات کالاهای آنها است پس احداث زیرساخت ها هم باید به عهده آن ها باشد. این کار البته نیاز به انجام هماهنگی ها و لابی های سیاسی دارد.
این فرصت ها را بقایی فرصت های مناطق آزاد دانست. فرصت هایی که بحران مالی جهانی برای کشور ایجاد کرده است و باید با استفاده از تجربیات و سازوکارها به سرانجام برسد.وی همچنین تاکید کرد: باید از مزایای کشورهای عضو wto مانند قرقیزستان برای سرمایه گذارانی که به دنبال جای آماده و بکر می گردند، استفاده کرد. ایران کشوری است بکر و آماده سرمایه گذاری. اقتصاد مهم است و خیر آن باید به همه مردم برسد، فقر باید از مناطق رخت بربندد.
سرپرست مرکز امور مناطق آزاد و ویژه در پایان افزود: با بررسی ساختار دبیرخانه شورای عالی، ساختار جدید مرکز امور مناطق آزاد و ویژه اقتصادی نهایی می شود. ساختار جدید ستادی و پشتیبان مناطق آزاد خواهد بود. کارها را باید تفویض و مساله اصلی و کلان را پیگیری کرد.
در بررسی معارفه حمید بقایی چند موضوع قابل تامل است:
1 - توجه اکید به جذب سرمایه گذاری خارجی و ایرانیان خارج کشور برای رونق فعالیت های مناطق آزاد به صورت b.o.t یا از طریق تامین منابع مالی به صورت فاینانس.
2 - استفاده از مدیران کارآ و کارآمد بدون توجه به سفارشات مدیران بالادستی دولت برای القای دوستان و آشنایان لاحق. بی توجهی به آن یعنی باید فاتحه رونق مناطق آزاد و ویژه را خواند. شاخص های کلیدی انتخاب مدیران مناطق آزاد مشخص است، توجه به آنها راهگشا خواهد بود و فرصت های مناطق آزاد را هزینه نخواهد کرد.
3 - توجه به ایجاد خوشه های تلفیقی صنعتی و گردشگری در قالب بسته های سیاستی و حمایتی از طریق سازمان دهی صنایع کوچک و متوسط و صنایع بزرگ برای افزایش رقابت پذیری در حوزه های گوناگون در مناطق.
4 - اقدام برای اعطای وام به بنگاه های زودبازده در مناطق آزاد همانند داخل کشور با این تفاوت که مزیت های مناطق آزاد و ویژه لحاظ شود. حل مشکلات تولیدکنندگان در زمینه های مسائل بانکی و تقویت موسسات بیمه های داخلی و خارجی بسیار مهم است.
5 - ظرفیت سازی برای ایجاد زیرساخت های مناطق آزاد در لایحه برنامه پنجم توسعه که از سوی دولت آماده ارائه به مجلس شورای اسلامی است با لحاظ کردن اصل 138 قانون اساسی.
6 - توجه اساسی به اجرایی کردن مصوبه های دولت درباره مناطق آزاد به ویژه مصوبه مورخ 10/5/84 برای توسعه محور شرق.
7 - توجه به زیرساخت های لازم و کلیدی در مناطق آزاد از جمله پل خلیج فارس در قشم، احداث راه آهن چابهار سرخس دیدگاه های فرابخشی و تعامل با وزارتخانه های راه و ترابری و غیره.
8 - بازنگری اساسی در محدوده مناطق آزاد و ویژه و پرهیز از پراکندگی محدوده آنها. عوامل دیگری نیز وجود دارد که فقدان آنها، مناطق آزاد را مورد انتقاد قرار داده است.
منبع :روزنامه دنيای اقتصاد تاریخ : 30 شهریور 1388 شاخه : تجارت و بازرگانی
